หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ

ความเป็นมา

        กองทัพอากาศ ร่วมกับ กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และ กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ทำบันทึกข้อตกลง (MOU) ว่าด้วยความร่วมมือด้านดาราศาสตร์และเทคโนโลยีอวกาศ เมื่อวันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๕๗ โดยกองทัพอากาศสนับสนุนพื้นที่สำหรับสร้างหอดูดาว กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจัดหากล้องโทรทรรศน์และอุปกรณ์ดาราศาสตร์  กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารสนับสนุนงบประมาณในการพัฒนาบุคลากร  ทั้งนี้หน่วยงานทั้งสามฝ่ายจะร่วมมือกันสนับสนุนด้านการศึกษา วิจัย พัฒนา และเผยแพร่ความรู้ด้านดาราศาสตร์และเทคโนโลยีอวกาศ 

ภาพที่ การลงนาม MOU ว่าด้วยความร่วมมือด้านอวกาศ 

สถานที่ตั้งหอดูดาว

        กองทัพอากาศ พิจารณาคัดเลือกสถานีรายงานดอยอินทนนท์ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ให้เป็นที่ตั้งหอดูดาวแห่งใหม่สำหรับติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ติดตามดาวเทียมและวัตถุอวกาศ เนื่องจากสภาพภูมิประเทศและภูมิอากาศมีความเหมาะสมดังนี้ 

ตั้งอยู่บนยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศไทย (,๕๖๕ เมตร เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง) อากาศบาง อุณหภูมิต่ำ และอยู่เหนือระดับหมอกแดดและฝุ่นละออง จึงเป็นจุดสังเกตการณ์ท้องฟ้าที่ดีที่สุดในประเทศไทย 

มีสภาพแวดล้อมเป็นพื้นที่ป่าสมบูรณ์ใจกลางอุทยานแห่งชาติ ไม่มีมลภาวะทางแสง 

ท้องฟ้าเปิดเป็นเวลานานมากกว่า เดือน ตั้งแต่กลางเดือนตุลาคมถึงเดือนเมษายน 

ภาพที่ ตำแหน่งหอดูดาวบนยอดดอยอินทนนท์

การก่อสร้างหอดูดาว

        กองทัพอากาศ ร่วมมือกับ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NARIT ซึ่งเป็นองค์กรในสังกัดกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ก่อสร้างหอดูดาวสำหรับติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง . เมตร ภายในโดมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง เมตร อยู่ในพื้นที่ของสถานีรายงานดอยอินทนนท์  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชทานนามว่าหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติเมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน ๒๕๕๘ 

ภาพที่ หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ สถานีรายงานดอยอินทนนท์ 

        ต่อมาวันที่ กรกฎาคม ๒๕๕๘  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินในพิธีวางศิลาฤกษ์ อุทยานดาราศาสตร์ (Astro Park) ของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) เยี่ยมชมนิทรรศการดาราศาสตร์ซึ่งกองทัพอากาศร่วมจัดแสดงภายในงาน ในโอกาสนี้ พล...ตรีทศ สนแจ้ง ผู้บัญชาการทหารอากาศในขณะนั้น ได้ถวายบัญชีการใช้งานกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติในหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ เพื่อทรงใช้โดยการควบคุมจากระยะไกล 

ภาพที่ ผบ.ทอ.ถวายบัญชีและคู่มือการใช้งานกล้องโทรทรรศน์ 

        ต้นปี ..๒๕๕๙ กองทัพอากาศร่วมมือกับสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) สร้างหอดูดาวเพิ่มเติมขึ้นอีกหนึ่งอาคาร สำหรับติดตั้งโดมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง . เมตร และทำการเคลื่อนย้ายกล้องโทรทรรศน์ . เมตร จากโดม เมตร มาติดตั้งไว้ในโดมใหญ่แห่งนี้แทน และขอพระราชทานกราบบังคมทูลเชิญสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี   เสด็จพระราชดำเนินในพิธีเปิดหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ ในวันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๙ 

ภาพที่ พิธีเปิดหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ

        ในปัจจุบันกองทัพอากาศตระหนักถึงภัยคุกคามรูปแบบใหม่ที่เพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็วในมิติอื่นๆ เช่น มิติอวกาศ (Space Domain) ดังนั้นจึงมีความจำเป็นต้องพัฒนาขีดในการเฝ้าระวังทางอากาศ (Space Situational Awareness) โดยการจัดหากล้องโทรทรรศน์ติดตามดาวเทียม (Satellite Tracking Telescope) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง . เมตร มาติดตั้งที่หอเล็กในโดม เมตรที่ว่างอยู่ เพื่อปฏิบัติภารกิจค้นหาติดตามดาวเทียมและวัตถุอวกาศที่อาจส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของประเทศ และกำหนดให้ ศูนย์การเรียนรู้วิทยาศาสตร์โลกและดาราศาสตร์ (Learning center for Earth Science and Astronomy หรือ LESA) ซึ่งเป็นหน่วยงานเพื่อพลางในสังกัด ศวอ.ทอ. เป็นสำนักงานควบคุมกล้องโทรทรรศน์ที่หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ โดยมีภารกิจหลัก ประการ ได้แก่ การติดตามดาวเทียมและขยะอวกาศ (Space debris) และ การติดตามวัตถุใกล้โลก (Near Earth Objects: NEOs) ซึ่งมีโอกาสเสี่ยงในการพุ่งชนโลก 

ภาพที่ เสด็จทอดพระเนตรกล้องโทรทรรศน์ . เมตร ภายในโดม . เมตร  

        ทั้งนี้ในปี ๒๕๖๒ กองทัพอากาศจะปรับปรุงอาคารหอดูดาวเล็กโดม เมตร ให้มีขนาดใหญ่ขึ้นเพื่อติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ .. เมตร และย้ายกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง . เมตร ที่มีอยู่เดิมไปติดตั้งที่หอดูดาวแห่งใหม่ สถานีรายงานสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพื่อเพิ่มโอกาสและขีดความสามารถในการค้นหาและติดตามดาวเทียมและวัตถุอวกาศ ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น  

ภาพที่ กล้องโทรทรรศน์ติดตามดาวเทียม . เมตร ภายในโดม เมตร 

หมายเหตุ: ดอยอินทนนท์มีหอดูดาว แห่ง คือ 

หอดาวเฉลิมพระเกียรติ รอบพระชนมพรรษา (หอดูดาวแห่งชาติ) สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) จัดตั้งขึ้นในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมีพระชนมายุ ๘๔ พรรษา ตั้งอยู่ที่ทางหลวงหมายเลข ๑๐๐๙ จอมทองดอยอินทนนท์ กิโลเมตรที่ ๔๔  ภายในหอดูดาวติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง . เมตร สำหรับการวิจัยด้านดาราศาสตร์ฟิสิกส์  

หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ สถานีรายงานดอยอินทนนท์ กองทัพอากาศ จัดตั้งขึ้นในวโรกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี มีพระชนมายุ ๖๐ พรรษา ตั้งอยู่สุดทางหลวงหมายเลข ๑๐๐๙ จอมทองดอยอินทนนท์ กิโลเมตรที่ ๔๗ ใกล้จุดสูงสุดในสยาม ภายในหอดูดาวติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง . เมตร และ . เมตร สำหรับการติดตามดาวเทียม ขยะอวกาศ และวัตถุใกล้โลก